Czym są pleśniawki – przyczyny, objawy i sposoby leczenia zmian w obrębie jamy ustnej

Pleśniawki to infekcja jamy ustnej wywołana przed drożdżaki z rodzaju Candida, najczęściej Candida albicans. Objawiają się białym nalotem w jamie ustnej. W ich leczeniu kluczową rolę odgrywa właściwa higiena jamy ustnej oraz, w razie potrzeby, leczenie przeciwgrzybicze. Z tego artykułu dowiesz się, jak rozpoznać pleśniawki i odróżnić je od aft, co wywołuje zmiany oraz jak się ich pozbyć.

Czym są pleśniawki u dorosłych i dzieci oraz jakie są przyczyny?

Pleśniawki, czyli kremowobiałe naloty, to infekcje błony śluzowej, które najczęściej wywołuje drożdżak Candida albicans. Drobnoustroje te naturalnie bytują w jamie ustnej, a do ich nadmiernego namnażania dochodzi w warunkach obniżonej odporności lub zaburzenia równowagi mikroflory.

Biały nalot występuje w obrębie błon śluzowych jamy ustnej. Najczęściej obejmuje miejsca takie jak dziąsła, język i podniebienie. Dyskomfort związany z rozwojem pleśniawek występuje bardzo często, dotykając zarówno dzieci, jak i dorosłych. Jednak grupą najbardziej narażoną na pleśniawki są niemowlęta i noworodki. 

Jakie wyglądają pleśniawki u niemowląt i dorosłych oraz jakie objawy wywołują?

Pleśniawki wyglądają jak biały osad przypominający zsiadłe mleko. Nalot można częściowo usunąć mechanicznie (np. gazikiem), jednak zwykle odsłania on zaczerwienioną, a czasem krwawiącą błonę śluzową. Zmianom tym mogą towarzyszyć:

• dyskomfort i ból,
• trudności w przełykaniu,
• pieczenie w jamie ustnej,
• nieprzyjemny smak w ustach,
• suchość w jamie ustnej.

W przypadku niemowląt i małych dzieci pleśniawki mogą powodować rozdrażnienie, niechęć do jedzenia i picia oraz płaczliwość podczas karmienia czy mycia zębów.

Co zwiększa ryzyko zakażenia grzybiczego i rozwoju pleśniawek w ustach?

Obecność grzybów w jamie ustnej jest naturalna. Pleśniawki rozwijają się, gdy dochodzi do ich nadmiernego namnażania w sprzyjających temu warunkach, najczęściej związanych z zaburzeniem równowagi mikroflory lub obniżeniem odporności organizmu. Do najpopularniejszych czynników zwiększających ryzyko pojawienia się pleśniawek zalicza się:

• nieodpowiednią higienę jamy ustnej;
• choroby zębów i dziąseł;
• mechaniczne uszkodzenia błony śluzowej, które mogą wystąpić zarówno na etapie pielęgnacji jak i leczenia (podrażnienia jamy ustnej szczoteczką do zębów lub przerwanie błony śluzowej podczas zabiegów stomatologicznych);
• leczenie immunosupresyjne;
• niedobór witamin i składników mineralnych (głównie żelaza, kwasu foliowego i witaminy B12);
• antybiotykoterapię;
• stosowanie sterydowych leków wziewnych, szczególnie bez płukania jamy ustnej po inhalacji; 
• obniżoną odporność organizmu;
• cukrzycę;
• noszenie protez zębowych;
• zaburzenia autoimmunologiczne, w tym długotrwały stres.

Jedzenie brudnymi rękami, wkładanie różnych przedmiotów do ust czy spożywanie niemytych produktów nie są bezpośrednią przyczyną pleśniawek, jednak mogą zwiększać ryzyko podrażnień i zaburzeń mikroflory jamy ustnej, szczególnie u małych dzieci.

Jakie okresy w życiu niemowlaka sprzyjają pojawianiu się pleśniawek?

Pleśniawki najczęściej pojawiają się w okresie ząbkowania, przyjmowania przez dziecko antybiotyków oraz stosowania niektórych leków wziewnych. W tych momentach błona śluzowa może być bardziej podatna na podrażnienia i infekcje grzybicze.

Często pleśniawki pojawiają się również u dzieci raczkujących oraz na etapie nauki samodzielnego jedzenia. Takie maluchy wkładają rączki i różne przedmioty do ust. W tym okresie należy zwrócić uwagę nie tylko na prawidłową higienę jamy ustnej, ale i czystość rączek, przedmiotów, które dotyka i podłoża po, którym wędruje mały człowiek.

W przypadku dzieci przyjmujących sterydy wziewne ważne jest płukanie jamy ustnej po każdej inhalacji, ponieważ zmniejsza to ryzyko rozwoju pleśniawek.

Jakie są różnice między pleśniawkami i aftami?

Podobnie jak pleśniawki, również afty to zmiany w obrębie błony śluzowej jamy ustnej. Różnią się jednak przyczyną powstawania, wyglądem oraz sposobem leczenia, dlatego ich prawidłowe rozróżnienie ma duże znaczenie. 

Afty najczęściej pojawiają się na wewnętrznej stronie policzków, warg oraz języku i okolicy podjęzykowej. Ubytki błony śluzowej są zwykle pokryte włóknikowym nalotem o barwie białej, żółtej lub szarawej i otoczone zaczerwienioną obwódką zapalną. Afty nie mają podłoża grzybiczego i nie są wywoływane przez drożdżaki Candida. Zwykle są bardziej punktowe i odpowiadają za większy ból i pieczenie niż pleśniawki.

Pleśniawki najczęściej tworzą rozlane, białawe naloty przypominające zsiadłe mleko, natomiast afty mają postać pojedynczych lub mnogich owrzodzeń.

Czynniki genetyczne odgrywają istotną rolę w nawrotowych aftach. Jeśli w rodzinie występowały afty nawrotowe, ryzyko ich pojawienia się u dzieci może być większe. Predyspozycje rodzinne nie są jednak jedynymi przyczynami występowania aft. Znaczenie mogą mieć także stres, urazy mechaniczne błony śluzowej, niedobory witamin i składników mineralnych czy choroby ogólnoustrojowe.

Pierwsza faza rozwoju aft obejmuje pojawienie się na śluzówce jamy ustnej niewielkich, okrągłych nadżerek lub owrzodzeń, które po dobie lub dwóch zaczynają pokrywać się nalotem włóknikowym. W niektórych przypadkach może wystąpić także powiększenie okolicznych węzłów chłonnych.

Afty duże charakteryzują się pojedynczymi lub mnogimi owrzodzeniami na błonie śluzowej jamy ustnej, których proces gojenia trwa 3 do 4 tygodni, a po wygojeniu mogą pozostawiać blizny.

Jak wygląda leczenie pleśniawek u dorosłych i dzieci?

W części łagodnych przypadków pleśniawki mogą ustąpić samoistnie, jednak często wymagają leczenia przeciwgrzybiczego, szczególnie gdy są nasilone, bolesne lub nawracają. Zwykle stosuje się miejscowe leki przeciwgrzybicze, zawierające nystatynę lub klotrimazol. W cięższych przypadkach lekarz może zalecić leczenie doustne. Terapia ma na celu ograniczenie namnażania drożdżaków i złagodzenie objawów infekcji.

Pomocniczo natomiast zalecane są produkty, które wspierają higienę i regenerację jamy śluzówki oraz łagodzą ból i podrażnienie. Przy zaburzeniach mikroflory jamy ustnej istotne znaczenie ma również odpowiednia dieta oraz eliminacja czynników sprzyjających nawrotom infekcji.

Jakie preparaty wspierające zdrowie jamy ustnej stosować przy pleśniawkach?

Aby złagodzić dyskomfort, warto sięgać po przynoszące ulgę preparaty, takie jak Dentosept A Mini. Jest on odpowiedni już od pierwszych dni życia. Pielęgnuje i chroni błonę śluzową jamy ustnej, a także wspiera jej regenerację. Stosuje się go zarówno przy aftach, jak i pleśniawkach w jamie ustnej.