Afty u dzieci i niemowląt – jak rozpoznać i łagodzić objawy w jamie ustnej?

Afty u dzieci to niewielkie nadżerki w błonie śluzowej jamy ustnej.Mogą pojawiać się po drobnych urazach śluzówki, jednak ich powstawanie zwykle ma charakter wieloczynnikowy. Bywają jednak bardzo bolesne, mogą powodować rozdrażnienie i utrudniać przyjmowanie pokarmów. W poniższym artykule omawiamy, jak je rozpoznać, co może odpowiadać za ich powstawanie i jak bezpiecznie złagodzić objawy u malucha poprzez wsparcie gojenia, higienę i łagodną dietę.

Czym są afty u dziecka i jakie są ich rodzaje?

Afty to niewielkie nadżerki lub owrzodzenia (ubytki błony śluzowej), które pojawiają się w jamie ustnej. Są pokryte białym nalotem, a dookoła mają rumieniowate obrzeże. Zwykle można zauważyć je na wewnętrznej stronie policzków, warg, dziąsłach, języku, podniebieniu miękkim czy tylnej stronie gardła. Wyróżnia się:

Afty małe (minor, afty Mikulicza) – występują najczęściej. Mają średnicę ok. kilku milimetrów, są płytkie i zwykle goją się w ciągu 7–14 dni.
Afty duże (major, afty Suttona) – występują rzadziej, są głębsze i boleśniejsze. Mogą utrzymywać się kilka tygodni.
Afty opryszczkopodobne – są drobne, ale liczne. Mogą się zlewać w większe nadżerki. Pomimo nazwy nie mają związku z zakażeniem wirusem opryszczki.
Afty Bednara – są specyficznym rodzajem zmian, które występują niemal wyłącznie na podniebieniu miękkim u niemowląt. Mają związek z urazami delikatnej śluzówki, np. przez smoczek czy zbyt energiczne czyszczenie jamy ustnej.

Jakie objawy mogą wskazywać na afty u niemowlaka i starszego dziecka?

Aftom towarzyszy miejscowy stan zapalny (zaczerwienienie, lekki obrzęk), ból, pieczenie i tkliwość. Zmiany takie, szczególnie u niemowląt i małych dzieci, możesz zauważyć również po zmianie zachowania malucha:

niechęć do jedzenia i picia, przerywanie posiłku;
płaczliwość podczas jedzenia czy mycia zębów;
wzmożone ślinienie;
u części dzieci może pojawić się nieprzyjemny zapach z ust.

W przypadku wystąpienia objawów u niemowląt warto dokładnie obejrzeć wnętrze jamy ustnej. Zauważysz raczej wyraźny ubytek (nadżerkę lub owrzodzenie) w śluzówce. Starsze dzieci zwykle zgłaszają ból i pieczenie nasilające się przy dotyku i są w stanie wskazać dokładnie zmienione miejsce.

Jakie są najczęstsze przyczyny powstawania aft u dzieci i niemowląt?

Najczęściej przyczyny występowania aft u dzieci są wieloczynnikowe. Ryzyko pojawiania się zmian może zwiększać m.in. przewlekłe podrażnianie śluzówki, infekcje, stres czy niedobory pokarmowe. Podrażnieniom sprzyja też ząbkowanie czy niewłaściwa higiena jamy ustnej prowadząca do podrażnień śluzówki. Do powstawania aft u małych dzieci mogą przyczynić się m.in.:

aktywne lub przebyte infekcje,
zbyt mocne szczotkowanie zębów,
przygryzienie policzka lub błony śluzowej jamy ustnej,
źle dobrana pasta do zębów czy płyn do płukania ust (niektóre składniki mogą podrażniać śluzówkę),
uszkodzenia spowodowane przez przedmioty wkładane do buzi,
niedobory witamin, (np. witaminy B12, kwasu foliowego) i minerałów (np. żelaza),
alergie,
choroby przewodu pokarmowego,
skłonności genetyczne,
przewlekły stres.

W przypadku niemowląt częstą przyczyną aft jest delikatność błony śluzowej jamy ustnej, przez co jest ona podatna na uszkodzenia. Wynika to z niedojrzałości fizjologicznej i budowy anatomicznej, a także zmian, jakie towarzyszą wyrzynaniu się zębów.

Sprawdź również: Zapalenie jamy ustnej u dziecka – co robić?

Jak wybierać preparaty na afty w jamie ustnej dziecka?

W większości przypadków afty w jamie ustnej u dzieci goją się samoistnie w ciągu 7–14 dni. Jednak w tym czasie mogą odpowiadać za duży dyskomfort, dlatego warto sięgać po produkty, które chronią śluzówkę i łagodzą dolegliwości. W zależności od wieku dziecka można wybrać produkty dostępne bez recepty, takie jak np.:

preparaty wspomagające pielęgnację jamy ustnej przy podrażnieniach, np. Dentosept A Mini dla dzieci od pierwszego dnia życia;
żele na afty i pleśniawki dla dzieci, np. z hialuronianem sodu;
spraye z benzokainą o działaniu znieczulającym, np. lek Dentosept A dla dzieci powyżej 12. roku życia, w formie płynu do stosowania w jamie ustnej;
płyny do płukania jamy ustnej, które wspomagają codzienną higienę.

U najmłodszych dobrze sprawdzają się kosmetyki na bazie składników ziołowych, które koją ból i jednocześnie działają łagodnie, wspierając regenerację delikatnej śluzówki. Produkty z aplikatorami umożliwiającymi rozpylenie płynu w jamie ustnej są dużym ułatwieniem dla rodziców, ale też dzieci, ponieważ nie wymagają bezpośredniego dotykania bolącego miejsca.

Jak dbać o higienę jamy ustnej dziecka z bolesnymi aftami?

Aby nie nasilać bólu dziecka i wspierać gojenie aft, warto zadbać o prawidłową higienę jamy ustnej. Resztki jedzenia i bakterie mogą nasilać dolegliwości i zwiększają ryzyko nadkażenia uszkodzonej śluzówki. Nawet przy obecności podrażnień nie należy więc rezygnować z przemywania dziąseł (u niemowląt) i szczotkowania zębów u starszych dzieci. Trzeba jednak robić to ostrożnie:

używaj bardzo miękkiej szczoteczki;
unikaj mocnego naciskania i pocierania;
stosuj łagodne pasty bez drażniących składników;
u starszych dzieci, które potrafią wypluwać płyn, można wprowadzić płyny do płukania ust lub płukanki ziołowe.

Jak radzić sobie z ząbkującym dzieckiem dowiesz się tutaj.

Jakie domowe sposoby na afty u dzieci warto wdrożyć?

Aby zmniejszyć ból u dziecka, można zastosować domowe sposoby wspierające gojenie i łagodzące podrażnienia. Obejmują one zarówno naturalne płukanki, dopasowane do wieku dziecka, jak również odpowiednią dietę, która nie potęguje dolegliwości i podrażnień. W czasie występowania aft w obrębie błony śluzowej warto wprowadzić:

letnie i miękkie posiłki, np. kaszki, kremy, zupy, jogurty;
dużą ilość płynów – odwodnienie może sprzyjać podrażnieniom śluzówki, dlatego ważne jest regularne nawadnianie organizmu;
delikatne potrawy o neutralnym smaku.

Z kolei nieodpowiednia dieta może pogłębiać ból spowodowany przez afty. Dopóki one nie znikną, warto unikać podawania dziecku:

kwaśnych posiłków czy soków cytrusowych (np. pomarańczowych, cytrynowych, grejpfrutowych oraz limonkowych);

pokarmów twardych, które mogą podrażniać zmiany;
przekąsek słonych i ostrych;
posiłków i napojów gorących.

Ulgę mogą przynieść również płukanki ziołowe o działaniu łagodzącym i przeciwzapalnym, np. z szałwii i rumianku. Metoda ta jest odpowiednia tylko w przypadku starszych dzieci, które potrafią samodzielnie wypłukać jamę ustną i wypluć płyn. Młodszym można delikatnie przemywać śluzówkę, jednak wyłącznie, jeśli masz pewność, że dziecko nie jest uczulone na dany składnik.

Kiedy afty u niemowląt i dzieci wymagają konsultacji z lekarzem?

Jeśli owrzodzenia u dziecka są rozległe, bardzo bolesne i utrudniają jedzenie (a przez to dziecko traci apetyt) lub samodzielne leczenie nie przynosi rezultatów, należy skonsultować się z lekarzem. Wizyta u pediatry wskazana jest, gdy:

zmiany nie ustępują w ciągu 2 tygodni;
występują afty duże lub liczne;
problem często nawraca;
pojawiają się objawy odwodnienia;
dziecko ma gorączkę, powiększone węzły chłonne lub wyraźnie gorsze samopoczucie.

Warto wiedzieć, że nawracające afty u dzieci niekiedy towarzyszą niedoborom pokarmowym, alergiom, celiakii, chorobom zapalnym jelit czy niektórym zaburzeniom autoimmunologicznym. Pediatra może ocenić stan zdrowia dziecka, wykluczyć choroby, które przyczyniają się do powstawania aft, zlecić odpowiednie badania oraz leczenie.

FAQ

Jak odróżnić afty od pleśniawek w jamie ustnej?

Afty są najczęściej pojedynczymi, bolesnymi nadżerkami lub owrzodzeniami. Mają biały lub żółty nalot i czerwoną obwódkę. Pleśniawki najczęściej są mniej bolesne niż afty, ich nalot przypomina osad z mleka, który zwykle można częściowo usunąć, odsłaniając zaczerwienioną śluzówkę. Zmiany te mogą obejmować większy obszar jamy ustnej.

Co może odpowiadać za nawracające afty u niemowląt i dzieci?

Za nawracające afty mogą odpowiadać m.in. niedobory witamin i minerałów, przewlekłe podrażnienia śluzówki, infekcje, stres czy skłonności genetyczne. Zmianom mogą sprzyjać również niektóre choroby przewlekłe, np. alergie, celiakia lub choroby zapalne jelit.

Na czym polega leczenie aft u dzieci?

Gdy pojawi się afta u dziecka, najczęściej leczenie obejmuje łagodzenie objawów i unikanie czynników, które mogą nasilać podrażnienie. Stosuje się preparaty ochronne i wspierające gojenie, dba o odpowiednią higienę jamy ustnej oraz wprowadza łagodną dietę, która nie powoduje dodatkowego bólu.

Czy można zapobiegać aftom na dziąsłach dziecka?

Częściowo można zapobiegać aftom poprzez unikanie podrażnień, delikatną higienę (np. używanie miękkiej szczoteczki), odpowiednie nawodnienie oraz zbilansowaną dietę wspierającą prawidłowe funkcjonowanie organizmu.

Bibliografia: